czwartek, 12 czerwca 2014

Epoka lodowcowa w rejonie Lidzbarka...

Zlodowacenia w plejstocenie...

"...Podczas maksymalnego zasięgu lądolodu, prawdodpodobnie w fazie poznańskiej (około 19-18 tys. lat temu) powstały rynny subglacjalne (m.in. Jezior Bryńskich oraz Jeziora Lidzbarskiego), wyższy (I) poziom sandrowy oraz moreny czołowe. Podczas recesji lądolodu uformowały się wysoczyzny morenowe, kemy, II poziom sandrowy oraz równiny zastoiskowe. Wody proglacjalne, które kształtowały II poziom sandrowy spływały początkowo do istniejącego jeszcze w pradolinie Wkry rozległego zastoiska (Wysota, 1999). Dopiero później wykształcił się odpływ wód na południe wzdłuż dzisiejszej doliny Wkry (Działdówki), z którym związane było powstanie I tarasu nadzalewowego.




Schemat rozwoju rzeźby polodowcowej w czasie oraz po zlodowaceniu.





Po deglacjacji tego obszaru, u schyłku zlodowacenia wisły (ok. 15,5-11,7 tys. lat temu) powstały nowe formy rzeźby terenu i osady. W zimnych fazach późnego glacjału (najstarszy dryas, ok. 15,5–14,7 tys. lat, starszy dryas, ok. 14,3–14,1 tys. lat i młodszy dryas, ok. 12,9–11,7 tys. lat) na opisywanym obszarze panowały jeszcze surowe warunki peryglacjalne z wieloletną zmarzliną i roślinnością tundrową. Warunki te sprzyjały intensywnej denudacji oraz tworzeniu osadów deluwialnych i form denudacyjnych. Na zboczach wysoczyzn morenowych i doliny Wkry tworzyły się dolinki i niecki denudacyjne. U podnóży zboczy oraz w dnach dolinek denudacyjnych, niecek korazyjno-denudacyjnych i obniżeń bezodpływowych tworzyły się osady deluwialne.
W fazach ciepłych późnego glacjału zaczęła kształtować się postaglacjalna sieć dolinna (Niewiarowski, 1986). W pierwszej fazie kształtowania się systemu dolinnego u schyłku ostatniego zlodowacenia rzeka Wel była dopływem Wkry. Wel płynął na południe od Ciborza w stronę Nowego Dworu, gdzie uchodził do Wkry (Działdówki). Śladem tego odpływu jest płytka i szreroka dolina z suchymi obecnie krętymi korytami i starorzeczami. Dno tej doliny zbudowane jest z piasków rzecznych, miejscami przykrytych przez niewielkiej miąższości gytie i torfy. Wyniki badań palinologicznych wskazują (Wysota, 2002), że torfy były odkładane w klimacie chłodnym późnego glacjału. Świadectwem tego odpływu w dolinie Wkry jest II taras nadzalewowy występujący między Nowym Dworem a Zieluniem.
Zmiana w konfiguracji sieci rzecznej zaszła w okresie ocieplenia klimatu około 14,7–12,9 tys. lat temu (kompleks bølling/allerød). Wtedy to nastąpiło masowe wytapianie się brył martwego lodu pogrzebanego w zagłębieniach i rynnach subglacjalnych oraz degradacja wieloletniej zmarzliny (Wysota, 2002). W krajobrazie pojawiły się liczne zagłębienia wytopiskowe i rynny subglacjalne, w których rozwinęły się jeziora. Prawdopdobnie w tym czasie miał miejsce początek bifurkacji Welu na południe od Ciborza. Rzeka Wel w części płynęła zgodnie z dawnym kierunkiem odpływu na południe do Wkry, a w części również na zachód od Ciborza w stronę Lidzbarka, gdzie zaczęła formować swoją nową dolinę. Ujście Welu do Jeziora Lidzbarskiego znajdowało sie wówczas mniej więcej na wysokości południowego skraju Lidzbarka (zabudowania Działki). Prawodopodobnie u schyłku późnego glacjału nastąpił koniec bifrukacji Welu, a od początku holocenu (ok. 11,7-10,2 tys. lat temu) rzeka Wel płynęła już wyłącznie w kierunku Jeziora Lidzbarskiego, a następnie ku północy do Drwęcy. Od tego czasu dawna dolina Welu między Ciborzem a Nowym Dworem jest suchą i nieczynną dolina rzeczną..."

Fragment tekstu pochodzi z: Wysota W., Sobiech M., 2014, Dziedzictwo geologiczne obszaru Lidzbarka i okolic [w] Turystyka historyczna na pograniczu mazowiecko-mazursko-pruskim (red.) K. Grążawski




Brak komentarzy:

Prześlij komentarz