czwartek, 1 maja 2014

"Szumny Zdrój" okiem geomorfologa...

  "Szumny Zdrój" im. K. Sulisławskiego* jest rezerwatem leśnym założonym w 1958 roku, obejmującej częściową ochroną urozmaicony terenu na wschód i południowy wschód od Jeziora Młyńskiego. Najniższa, podmokła część rezerwatu obejmująca głęboką dolinę w południowej części rynny górzeńskiej objęta jest ochroną ścisłą. Celem powołania rezerwatu było zachowanie fragmentu lasu z rzadkimi i chronionymi gatunkami roślinności zielnej, w tym czosnkiem niedźwiedzim, wawrzynkiem wilczełyko i lilią złotogłów. Początkowa powierzchnia rezerwatu wynosiła 4,75 ha i została rozszerzona w 1981 r. do 37,16 (5,71 ha to ochrona ścisła). 

*Kazimierz Sulisławski był leśnikiem, nadleśniczym a po II wojnie światowej wojewódzkim konserwatorem przyrody w Bydgoszczy, a prywatnie przyjacielem Leona Wyczółkowskiego.

   Pod względem geomorfologicznym wybitnymi walorami krajobrazowymi odznacza się duża nisza źródliskowa w obrębie której obserwuje się wycieki, wysięki i źródła z których wody formując niewielkie strugi spływają w kierunku północnym po zatorfionej i podmokłej równinie torfowej w stronę Jeziora Młyńskiego. 


  

 Południowa część rynny górzeńskiej to zróżnicowany kompleks roślinny z cennym zbiorowiskiem olsowo-łęgowym w dnie podmokłej równiny torfowej. Obserwujemy je wzdłuż brzegów jeziora oraz wilgotnych stanowiskach poniżej występowania grądu wilgotnego. W obrębie niszy źródliskowej początki bierze przepływająca przez jeziora górzeńskie rzeka Górzanka, odpowiedzialna za silne uwodnienie tego obszaru. Największą powierzchnię w obrębie rezerwatu obejmują zbiorowiska grądowe w tym grąd typowy, w niższych lokalizacjach przechodzący w grąd wilgotny obserwowany powyżej niszy źródliskowej i okalający pierścieniem brzeżne części równiny torfowej. W dolnej części doliny występują złożone zbiorowiska roślinne z rzeżuchą gorzką, płem narecznicowym i szuwarami trzcinowymi. Wczesną wiosną na tym obszarze obserwuje się osobliwość w skali regionu, która jest stanowisko czosnku niedźwiedziego. W obrębie rezerwatu możemy wyróżnić kilkanaście naturalnych odnowień bądź dawnych nasadzeń, gdzie rośnie ponad 200-letnia sosna.



   


   Z punktu widzenia rzeźby terenu obszar rezerwatu jest bardzo zróżnicowany pod względem wysokościowym. W granicach rezerwatu znajdują się południowo-zachodnie fragmenty terasy kemowej (pagórki i obniżenia) znajdującej się w południowej części rynny górzeńskiej na wschód od jeziora Młyńskiego. Dominującym rysem rzeźby jest rozbudowana dolina w południowej części rynny, w której górnej części znajduje się potężna nisza źródliskowa. Różnice wysokości na krawędzi niszy sięgają około 50 metrów, a licząc od poziomu wód w jeziorze sięgają 10 metrów więcej - potęguje to monumentalność samej formy, którą możemy obserwować z tarasu widokowego. Erozyjna działalność wypływających wód wynosiła materiał mineralny w dół w stronę misy jeziornej tworząc zamaskowane przez utwory biogeniczne stożki napływowe. Wysokość pagórków kemowych mieści się w zakresie 120-130 metrów n.p.m., a poszczególne formy oddzielone są głębokim na 15 metrów wytopiskami. 






Na obszarze rezerwatu i jego najbliższym sąsiedztwie występujące duże deniwelacje terenu generują wysokie wartości nachylenia zboczy. Najwyższe, przekraczające 30 stopni obserwuje się w obrębie niszy źródliskowej oraz wzdłuż południowego zbocza rynny górzeńskiej. W obrębie stoków wzgórz kemowych nachylenie zboczy wynosi około 20 stopni. Płaskie, słano nachylone powierzchnie obserwuje się na powierzchni powyżej górnego załomu zbocza rynny oraz w dnie rynny polodowcowej. 






   Analizując rzeźbę terenu można wyróżnić całą sieć dolinek i rozcięć erozyjnych w obrębie silnie nachylonych południowych zboczy rynny (kolor pomarańczowy). Równocześnie obserwuje się całą sieć skomplikowanego przebiegu osi grzbietów kemów, które nie wyznaczają regularnego rysunku rzeźby terenu (kolor zielony). Podobnie jak w przypadku obrazu nachylenia stoków, także obraz elementów rzeźby terenu wskazuje na płaskie terenu na południe od obniżenia oraz wokół jeziora Młyńskiego.







   W przypadku budowy geologicznej największą powierzchnię rezerwatu zajmują osady mułkowo-piaszczyste interpretowane jako osady opadające na dno zbiornika, który w czasie topnienia lądolodu powstał między krawędzią rynny na wschodzie a masami martwego lodu wypełniającego jeszcze jej najgłębszą partię. Formy takie nazywamy terasami kemowymi, gdyż tworzą półkę "przyklejoną" do krawędzi obniżenia. Obszary na wschód i południe od rynny pokryte są osadami piaszczysto-żwirowymi naniesionymi przez wody roztopowe - są to sandry II poziomu, który w na wschód od Górzna wykształcony jest w obrębie dwóch poziomów. Wyższy, czyli I znajduje się na wschód od Bryńska i leśniczówki Kozie Błotko. W obrębie zboczy rynny występują się gliny lodowcowe, które najprawdopodobniej występują w trzech poziomach,z których najstarsze pochodzą sprzed kilkuset tysięcy lat a najmłodsze odłożył lądolód około 17 000 lat temu. Ślad postoju lądolodu w rejonie Górzan wyznacza pokazująca się we fragmencie morena czołowa. U wylotu głębokich dolinek i parowów wypełnionych eluwiami, usypane zostały piaszczysto-żwirowe stożki napływowe. Najniższe partie dna rynny oraz obniżenia miedzy wzgórzami kemowymi zajmują osady torfowe tworzące równiny biogeniczne. 






Przez obszar rezerwatu przebieg ścieżka dydaktyczna a nisza źródliskowa została oznaczona jako jeden z obiektów Earth Cache - obiektów, które w nietypowy sposób przekazują nam wiedzę o geologii Ziemi oraz bawią i skłaniają do wędrówek.





.


2 komentarze:

  1. Ten komentarz został usunięty przez autora.

    OdpowiedzUsuń
  2. EarthCache w ramach Geocaching.com autorstwa SadekGorzno, polecam: http://coord.info/GC489CF

    OdpowiedzUsuń