środa, 16 kwietnia 2014

Zanikające stawy Białe Błota...

Zanikające zbiorniki wodne...problem nie tylko lokalny


Około 3 kilometrów na zachód od Górzna w obrębie pól uprawnych położone są stawy Białe Błota. Zbiorniki wodne wypełniają najgłębsze partie malej rynny polodowcowej, które określa się mianem incipient tunnel channel. Obniżenie to jest śladem po dawnych przepływach wód roztopowych pod lądolodem, które miało miejsce około 17-18 tysięcy lat temu. Wody płynęły z północnego-zachodu na południowy-wschód wypływając na powierzchnię i nanosząc materiał piaszczysto-żwirowy na przedpolu czoła lądolodu.




Na pierwszej szczegółowej mapie z rejonu Górzna (mapa Schrottera z 1802-1812 roku) stawów nie widać, prawdopodobnie z uwagi na swoje niewielkie rozmiary w skali mapy).


Zbiorniki wodne od początku XX  wieku znajdowały się pod zaborem rosyjskim, kiedy to przeprowadzono kartowanie tych terenów przez służby topograficzne z Warszawy (1909). W tamtym czasie zbiorniki kształtem i wielkością były zbliżone do współczesnych stawów. Interesującym wydaje  się fakt, że wówczas na Stawie Zachodnim istniała wyspa (?), co wskazuje na bardzo niski poziom wód w zbiorniku. Odczyty wysokości zwierciadła wody wykazują, że znajdowało się poniżej poziomicy 119 m n.p.m. czyli o 3 metry niżej niż w 1989 roku gdy zbiorniki w całym tym okresie miały największą powierzchnię (w oparciu o zebrane materiały z lat 1909-2014).







Pod koniec lat 80. Stawy Białe Błota miały powierzchnię 4,36 hektara i wówczas obserwowano także najwyższy poziom wód. Niewykluczone że II połowie XX wieku w latach obfitych opadów na tym obszarze poziom wód był wyższy. Na obszarze otaczającym obniżenie, w którym położone są zbiorniki ćwierć wieku temu znajdowało się wiele śródpolnych oczek, których obecnie nie znajdziemy lub są w fazie zaniku.





Obecnie obserwuje się bardzo duże zmiany powierzchni stawów. W przypadku stawu zachodniego powierzchnia w ciągu 25 lat zmniejszyła się o 60% a poziom wód obniżył się o około 1 metra. Staw wschodni zachował w większym stopniu pierwotną powierzchnię, zapewne z uwagi że jest położony w węższej i głębszej części rynny i zmiany jego powierzchni nie są aż tak widoczne. W przypadku zbiornika który istniał w środkowej części rynny i stanowi jak wskazują starsze materiały miejsce dawnej eksploatacji torfu (zalane potorfie) powierzchnia zmniejszyła się o 80%, lustro wody widoczne jest tylko w centralnych częściach torfowiska.



Zanikanie śródpolnych zbiorników wodnych, do których należą Stawy Białe Błota jest zjawiskiem powszechnym wiązanym zarówno z obniżaniem się zwierciadła wód gruntowych, spadkiem rocznych sum opadów i silną eutrofizacją zbiorników wynikającą z nawożenia póluprawnych. 

Początek czerwca 2014...

Zanikanie i wysychanie zbiorników trwa nadal. W centralnej części stawu zachodniego pojawiła się wyspa kartowana w 1909 roku. 









Na stawie wschodnim postępujące wysychanie odsłania dawne dno zbiornika, w obrębie którego można obserwować charakterystyczne szczeliny z wysychania poprzecinane grubymi kłączami roślin wodnych. Obraz raczej rzadko spotykany w klimacie umiarkowanym, a kojarzony częściej z obszarami o klimacie suchym i gorącym.








1 komentarz:

  1. Bardzo ciekawe i rzeczowe opracowanie.

    OdpowiedzUsuń