niedziela, 19 maja 2013

Grodzisko "Pokrzydowo" - warownia na półwyspie

Kilka słów na bazie literatury...

     Grodzisko wczesnośredniowieczne w Pokrzydowie położone jest na wąskim pasie lądu (półwyspie) otoczonym od północnego wschodu i północy wodami jeziora Strażym, natomiast od zachodu i południowego zachodu zabagnionym korytem Skarlanki (ryc.1). Badania geologiczne wskazały, że grodzisko wybudowano na krańcu wału ozowego, zbudowanego z piasków i żwirów, który ciągnie się dnem rynny polodowcowej na długości około 1,5 km w kierunku południowo-wschodnim. Grodzisko tworzy jednoczłonową formę na planie owalu o wymiarach 67 - 72 metry. Wał na całym obwodzie wzniesienia wyraźnie zaznacza się w rzeźbie terenu. Majdan zagłębiony jest około 2-5 metrów w stosunku do korony wału. Badana archeologiczne wskazują, że grodzisko przechodziło trzy fazy zasiedlenia. 

Pierwsza z nich nazywana "przedgrodową" przypada na druga połowę X i początek XI wieku. Z tym okresem wiązane są piasek ze spalenizną i węgle drzewne. Interpretuje się je jako ślad po osadzie otwartej (osadzie przedgrodowej) z uwagi na to, że znaleziono je w warstwach pod nasypem wału. Druga faza funkcjonowania wiązana jest w śladami drewnianej konstrukcji wału oraz z kamienną osłoną na zewnątrz. W ostatniej fazie funkcjonowania grodu poszerzono wały kosztem majdanu, na co wskazują znaleziska w górnej partii wałów. Wewnątrz wzniesienia, na majdanie nie stwierdzono śladów zabudowań grodu. 
       Grodzisko późnośredniowieczne położone jest na południowy wschód od opisywanego powyżej. Zalicza się je do stożkowych z wykształconym wałem i suchą fosą. Wymiary formy wynoszą ok. 32-15 metrów. Na wyspie skarbów na jeziorze Bachotek (dawniej był to półwysep) znajduje się wał ziemny, wskazujący na istnienie tam grodu. Brak znalezisk ceramicznych z okresu średniowiecza, wskazuje że być może było to miejsce kultu.



Ryc.1. Położenie grodziska na tle pruskiej mapy topograficznej Mestichblatter, 2682-Pokrzydowo


Kilka słów ode mnie...

     Grodzisko położone jest na wyniesionym powyżej obszarów podmokłych wale ozu. Piaszczysto-żwirowe osady, które go budują są dobrym podłożem pod zakładanie osady z uwagi na swoja dobrą przepuszczalność. 


Ryc.2. Rzeźba terenu w rejonie grodziska.



Poza tą niewątpliwą zaletą, otoczenie przez wody i obszary podmokłe powoduje, że dawny gród posiadał wyjątkowe walory obronne, mimo niewielkich deniwelacji w swoim najbliższym otoczeniu. Wały ziemne wznoszą się wyraźnie powyżej zabagnionego dna rynny i rzeki.



Ryc.3. Ortofotomapa okolic wczesnośredniowiecznego grodziska w Pokrzydowie.


Obecnie trudno to dostrzec obserwując obszar z poziomu wody lub gruntu, aczkolwiek bliższe przyjrzenie się półwyspowi z powietrza, wskazuje na koncentryczny układ roślinności w obrębie jego końca. Nowe techniki pomiarowe, w szczególności TLS (Terrestrial Laser Scanning) dają niesamowite możliwości obserwacji tego c ukryte pod koronami drzew i grubą warstwą ściółki leśnej.



Ryc. 4. Położenie grodzisk w odniesieniu do treści mapy topograficznej, zdjęcia lotniczego i modeli ALS.

Suche fosy widoczne od strony południowej starszego z grodzisk wskazują na wybitnie obronny charakter tego miejsca.


Ryc.4. Wizualizacja krajobrazu (zmodyfikowana) w rejonie dawnej warowni w Pokrzydowie. Widoczny obronny charakter lokalizacji grodu. 

2 komentarze:

  1. Pozdrawiam Panie Marcinie.
    Jestem pod wrażeniem modeli ALS tej części Jez. Strażym. Chciałem tylko dodać, że w średniowieczu były na tym jeziorze trzy wyspy. Co się tyczy grodzisk, że powtórzę - widzimy dwa: owalne i stożkowe. Jedno i drugie mają charakter wybitnie obronny. Owalne należało do Prusów, a stożkowe stanowiło strażnicę krzyżacką. Krzyżacy neutralizowali ośrodki oporu Prusów budując niemalże w tym samym miejscu swoje warownie. Prawdopodobnie zaadoptowali na swoje potrzeby grodzisko owalne. Jest to doskonały przykład taktyki i rozwoju technologii budowy warowni jaką stosowali. Wiem, że półwysep kryje jeszcze niejedną ciekawostkę.

    OdpowiedzUsuń
  2. Skąd wiedza o Krzyżakach? Jakieś źródło?

    OdpowiedzUsuń