sobota, 18 maja 2013

Grodzisko "Nielbark" - rubieże ziemi lubawskiej

Kilka słów na bazie literatury...



Po raz pierwszy nazwa wsi pojawia się w 1324 roku jako Molberge leżące na terenie biskupstwa chełmińskiego. Gród istniał najprawdopodobniej w XI wieku, na co wskazują wyniki badań wykopaliskowych prowadzonych w końcu lat 90. Polska nazwa wsi pochodzi od niemieckiego słowa „Mühle” oznaczającego młyn (o istnieniu młyna istnieją wzmianki z 1517 roku) mimo, że tradycja wskazuje na jego istnienie prawie dwa wieki wcześniej.  Grodzisko położone jest na krawędzi cypla wysoczyzny morenowej w otoczeniu stosunkowo głębokich dolin. Wały ziemne wznoszą się na około 20 m powyżej podstawę formy i 4-5 metrów powyżej poziomu majdanu. Grodzisko posiada wyraźnie stożkowaty kształt z głęboko położonym majdanem o niewielkiej powierzchni. Trzon grodziska został zniekształcony przez eksploatację głazów i kamieni, które wydobywali Niemcy w czasie II wojny światowej pod budowę pobliskiej drogi*. Badania archeologiczne wskazują, że pomimo swojej monumentalności i wielkości obiekt nie był intensywnie wykorzystywany osadniczo . Osada otwarta położona najpewniej była na wąskim cyplu na wschód od grodu (ryc.1) ** .


 Ryc. 1. Lokalizacja grodu na tle pruskiej mapy topograficznej Mestichblatter, w skali 1:25 000.



**        Grążawski K., 2009, Ziemia lubawska na pograniczu słowiańsko-pruskim w VIII-XIII w., Studia nad rozwojem osadnictwa, wyd. UWM, Olsztyn

Kilka słów ode mnie...

     Grodzisko położone jest, jak podają archeolodzy, na krawędzi cypla wysoczyzny morenowej. Wysokość ostańca wynosi ok. 121 m n.p.m. i w jego zachodniej części wznosi się w koronie wału do 123 metrów (ryc.2). Lokalizacja samego grodziska jest o tyle ciekawa, że położone jest w bardzo zróżnicowanym terenie porozcinanym szeregiem dolinek i parowów. We wczesnym średniowieczu, gdy dna obniżeń nie były meliorowane i przez to zapewne zabagnione i podmokłe, dotarcie do fortyfikacji było w zasadzie możliwe jedynie od strony wschodniej, gdzie nasypano wyższe wały niż w pozostałych częściach grodu. Podobna sytuacja jest obserwowana w Kałdusie w zachodniej części ziemi chełmińskiej.


Ryc. 2. Rzeźba terenu w w rejonie grodziska w Nielbarku.


Ryc. 3. Rzeźba terenu w najbliższym otoczeniu grodziska wraz z przekrojami przez wał i majdan.


Ryc. 4. Ortofotomapa rejonu grodziska w Nielbarku.

Współcześnie grodzisko jest pozbawione roślinności i widoczne z drogi biegnącej na zachód od niego. Zadrzewienia chronią dojście od strony wschodniej oraz występują w obniżeniach terenu, wzdłuż niewielkich cieków. Wysoczyzna użytkowana jest rolniczo, sporadycznie występują zabudowania gospodarskie.


Ryc.5. Wizualizacja krajobrazu w rejonie dawnego grodu. 

Niewielka liczba informacji o stanowisku uniemożliwia wskazanie na to jak wyglądał krajobraz w otoczeniu ówczesnego grodu oraz jak funkcjonowała sama fortyfikacja. Najprawdopodobniej dla dolin były podmokłe i trudno dostępne. Obszary położone na wysoczyźnie morenowej porastały zbiorowiska polno-leśne, podobnie jak na większości obszaru chełmińskiego w tym okresie. 

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz