piątek, 25 stycznia 2013

Grodzisko "Księte" - węzeł na szlaku handlowym

Kilka słów na bazie literatury...


   Badania sondażowe w obrębie grodziska prowadzone były przez  IAiE UMK w 1992 r., aczkolwiek do dziś brakuje opracowań tego stanowiska prezentowanych szerszej publice. Grodzisko zaliczane jest do wczesnośredniowiecznych i datowane wraz z 3 osadami na IX i pierwszą połowę X wieku. Ośrodek grodowy intensywnie się rozwijał w XI w., o czym świadczy wzrost liczby osad położonych wokół niego rozsianych na obszarze o powierzchni około 70 km kw. Księte zalicza się do jednego z głównych punktów osadniczych ziemi dobrzyńskiej w tym okresie - uważa się, że obszar ten posiadał mezoregionalną rangę osadniczą. Studia nad siecią osadniczą, wskazują, że wokół grodu w Księtem rozwijały się osady służebne, będące produkcyjnym i usługowym zapleczem załogi grodu z- godnie z modelem wczesnopiastowskim rozwoju osadnictwa. W XI wieku Księte znajdowało się prawdopodobnie na skrzyżowaniu dwóch dalekosiężnych szlaków handlowych. Pierwszy z nich biegł w układzie zachód-wschód od Kruszwicy przez Starorypin i w rejonie Księtego łączył się z drugim szlakiem biegnącym z Płocka, na północ w kierunku ziemi lubawskiej *.



Ryc. 1. Położenie grodziska na tle pruskiej mapy topograficznej Mestichblatt w skali 1:25 000 wzbogaconej o cieniowanie rzeźby terenu. Czerwony kwadrat wskazuje szczegółowy obszar modelu oraz wizualizacji (źródło: 2883-Gorzberg, Mestichblatt).


* Chudziak W., 1996, Zasiedlenie strefy chełmińsko-dobrzyńskiej we wczesnym średniowieczu (VII-XI wiek); UMK, Toruń
   Chudziak W., 1997, Wczesnośredniowieczny szlak lądowy z Kujaw do Prsu (XI wiek). Studia i materiały; ADALBERTUS, Toruń

Kilka słów ode mnie...

   Grodzisko leży bezpośrednio przy krawędzi księskiej rynny polodowcowej wyniesionej ok. 10-14 m ponad poziom wody w jeziorze. Forma o prostokątnym zarysie w planie sąsiaduje od południa i zachodu z obniżeniem terenowym, które podobnie jak depresja od strony wschodniej, może być interpretowane jako pozostałość po suchej fosie bądź rowie. Grodzisko w podstawie ma około 70 m długości i 43 szerokości. Część szczytowa, wyniesiona około 6 metrów ponad poziom terenu jest znacznie mniejsza (43 i 22 m). W podłożu otoczenia grodziska na powierzchni znajdują się piaski i żwiry, poniżej których zalega metrowej miąższości warstwa gliny polodowcowej. 





Ryc. 2. Rzeźba terenu najbliższego otoczenia grodziska - 53°9'53" N, 19°36'03"E
   
   Współczesna rzeźba terenu praktycznie oprócz ewidentnych śladów wpływu człowieka jakimi są pobliskie, niewielkie wyrobisko lub wcięte w powierzchnię terenu drogi nie zmieniła się od czasów wczesnego średniowiecza. Dominującym elementem rzeźby jest stosunkowo głęboka rynna księska w otoczeniu której znajduje się falista wysoczyzna morenowa. Najwyższe wzniesienia w jej obrębie interpretowane są jako pagórki kemowe, przechodzące na południowy wschód od grodziska w formy zaliczane do moren czołowych czyli śladów postoju czoła lądolodu ok. 17,7 tysięcy lat temu.


Ryc. 3. Uproszczony przekrój geologiczny przez najbliższe sąsiedztwo grodziska (Sobiech 2012**; zmodyfikowane)

   Obszar w sąsiedztwie dawnego grodu współcześnie w większości użytkowany jest rolniczo. Słabe gleby wykształcone na piaskach, sporadycznie na płatach glin rzutują na główne uprawy (żyto, ziemniaki, proso). W kierunku wschodnim, w odległości kilkuset metrów rozpoczyna się duży kompleks leśny lasów górznieńsko-lidzbarskich. 


Ryc. 4. Ortofotomapa najbliższego otoczenia grodziska - 53°9'53,7862" N, 19°36'3,7337"E

Ryc. 5. Wizualizacja krajobrazu w najbliższym otoczeniu grodziska. Na dzień dzisiejszy brak znanych rysunków warstwicowych samego grodziska, planów lub opisów wsi przez co trudno odtworzyć przybliżony krajobraz z okresu funkcjonowania, tj. X-XI w.

** Sobiech M., 2012, Geneza rzeźby glacjalnej i dynamika ostatniego lądolodu w rejonie Górzna, praca magisterska, Archiwum UMK, Toruń

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz