środa, 2 stycznia 2013

Grodzisko "Grążawy" - kasztelańska warownia w widłach rzek



Kilka słów na bazie literatury...

     Grodzisko położone jest w końcowej (brzeżnej) partii terasy rzecznej Drwęcy wyniesionej do około 5 metrów powyżej poziomu równiny zalewowej. Działalność rzeki przyczyniła się do wykształcenia quasi-półwyspowej (półpółwyspowej) formy rzeźby terenu, stwarzającej dogodne warunki do lokalizacji grodu. Najwyżej wyniesiona partia terenu zbudowana jest z piasków rzecznych terasy nadzalewowej (erozyjno-akumulacyjnej) przechodzącej w poniżej leżące osady mułkowo-piaszczyste przekryte torfami. 




Ryc. 1. Położenie grodziska na tle pruskiej mapy topograficznej Mestichblatt w skali 1:25 000 wzbogaconej o cieniowanie rzeźby terenu. Czerwony kwadrat wskazuje szczegółowy obszar modelu oraz wizualizacji (źródło: 2783-Radosk, Mestichblatt).


Dawny kompleks obronny otoczony jest z trzech stron rzekami – od północy częściowo skanalizowaną Brynicą, a od zachodu i południa meandrującą Drwęcą. W dnie doliny często spotykane są dawne fragmenty koryta rzecznego tworzące obecnie niewielkie, wydłużone jeziora zwane starorzeczami. Pokrywa glebowa otoczenia dawnego grodu reprezentowana jest przez wyługowane i kwaśne gleby brunatne wykształcone na piaskach terasowych. Najniżej położone fragmenty obszaru charakteryzują się występowaniem mad i gleb mułowo-torfowych wykształconych na drobnych mineralnych i mineralno-organicznych. W obrębie wysoczyzny dominują wykształcone na glinach zwałowych gleby płowe, obecnie częściowo zdegradowane.

Jak widać grodzisko ma wyraźną formę dwuczłonową, z zaznaczającym się prawdopodobnym bastionem na NW krańcu. Środkowa część (człon I) wykształcona jest jako prostokątna forma otoczona wałem z nieco wypukłym majdanem. Człon II stanowi wyniesienie z podkowiasto otwartym ku NW wałem, przechodząc ku SE w płaską powierzchnię terasy dawniej stanowiacą otwartą osadę. Okres funkcjonowania grodu przypada na okres wczesnego średniowiecza (ok. XII wieku), jednakże znaleziono ceramikę sugerującą na okres funkcjonowania także w XV-XVI wieku.

Obiekt po raz pierwszy był wymieniany w źródłach pisanych jako castrum Zvitinese położony w widłach Drwęcy i Brynicy (1230 r.). Źródła kartograficzne wskazują po raz pierwszy na jego obecność jako Schweden Schanze na pruskiej mapie topograficznej, której fragment zamieściłem na początku wątku¹ (patrz. ryc. 3).

¹ Chudziakowa J., 1994, Wczesnośredniowieczne grodziska Ziemi Chełmińskiej; katalog źródeł, Instytut Archeologii i Etnologii, UMK, Toruń



Kilka słów ode mnie...

     Zainteresowanie tym obiektem rozpoczęło się w momencie, gdy kolega zajął się czynnikami lokalizacji grodzisk na potrzeby swojej pracy magisterskiej. Przyglądając się poszczególnym obiektom położonym w najbliższej okolicy Górzna, na warsztat wybrałem jako pierwsze właśnie owe miejsce położne około 11 km na NW od Górzna. Sama nazwa obiektu zmieniała się w źródłach pisanych na przestrzeni wieków, często można odnaleźć określenie Długi Most lub Świecie. Zbierając różne dane w końcu udało się stworzyć numeryczny model terenu wokół obiektu jak i samego grodziska, a następnie dokonać próby wizualizacji krajobrazu na tym obszarze. 

Ryc. 2. Numeryczny model terenu najbliższego otoczenia grodziska  - 53°17’06” N, 19°34’05” E (źródło: na podstawie Chudziakowa J., 1994; zmodyfikowane)


     Krajobraz w otoczeniu samej formy nieco się zmienił nawet na przeciągu ostatniego wieku. Szybkie porównanie współczesnego biegu rzek z ich śladem na mapach pruskich z pocz. XX wieku pokazuje jak dynamiczna jest nasza "leniwa" Drwęca. Obszary porośnięte lasem w sąsiedztwie formy odpowiadają stanowi pokrycia terenu z roku 2012. W przyszłości planowana jest próba (mniej lub bardziej luźna) rekonstrukcji krajobrazu z początku XX wieku i o ile uda się to zrobić w miarę sensownie z okresów wcześniejszych. Na pewno bieg rzek jak i rozlokowanie lasów były inne, a i grodzisko funkcjonowało przecież przez jakiś czas jako gródek obronny w dawnej strefie pogranicznej co należałoby pokazać.


Ryc. 3. Wizualizacja krajobrazu w najbliższym otoczeniu grodziska. Obecnie sama forma porośnięta jest lasem, dlatego na potrzeby tej ryciny drzewostan został usunięty aby pokazać pokrój i wygląd samego grodziska.




Brak komentarzy:

Prześlij komentarz