niedziela, 19 maja 2013

Grodzisko "Pokrzydowo" - warownia na półwyspie

Kilka słów na bazie literatury...

     Grodzisko wczesnośredniowieczne w Pokrzydowie położone jest na wąskim pasie lądu (półwyspie) otoczonym od północnego wschodu i północy wodami jeziora Strażym, natomiast od zachodu i południowego zachodu zabagnionym korytem Skarlanki (ryc.1). Badania geologiczne wskazały, że grodzisko wybudowano na krańcu wału ozowego, zbudowanego z piasków i żwirów, który ciągnie się dnem rynny polodowcowej na długości około 1,5 km w kierunku południowo-wschodnim. Grodzisko tworzy jednoczłonową formę na planie owalu o wymiarach 67 - 72 metry. Wał na całym obwodzie wzniesienia wyraźnie zaznacza się w rzeźbie terenu. Majdan zagłębiony jest około 2-5 metrów w stosunku do korony wału. Badana archeologiczne wskazują, że grodzisko przechodziło trzy fazy zasiedlenia. 

Pierwsza z nich nazywana "przedgrodową" przypada na druga połowę X i początek XI wieku. Z tym okresem wiązane są piasek ze spalenizną i węgle drzewne. Interpretuje się je jako ślad po osadzie otwartej (osadzie przedgrodowej) z uwagi na to, że znaleziono je w warstwach pod nasypem wału. Druga faza funkcjonowania wiązana jest w śladami drewnianej konstrukcji wału oraz z kamienną osłoną na zewnątrz. W ostatniej fazie funkcjonowania grodu poszerzono wały kosztem majdanu, na co wskazują znaleziska w górnej partii wałów. Wewnątrz wzniesienia, na majdanie nie stwierdzono śladów zabudowań grodu. 
       Grodzisko późnośredniowieczne położone jest na południowy wschód od opisywanego powyżej. Zalicza się je do stożkowych z wykształconym wałem i suchą fosą. Wymiary formy wynoszą ok. 32-15 metrów. Na wyspie skarbów na jeziorze Bachotek (dawniej był to półwysep) znajduje się wał ziemny, wskazujący na istnienie tam grodu. Brak znalezisk ceramicznych z okresu średniowiecza, wskazuje że być może było to miejsce kultu.



Ryc.1. Położenie grodziska na tle pruskiej mapy topograficznej Mestichblatter, 2682-Pokrzydowo

sobota, 18 maja 2013

Grodzisko "Nielbark" - rubieże ziemi lubawskiej

Kilka słów na bazie literatury...



Po raz pierwszy nazwa wsi pojawia się w 1324 roku jako Molberge leżące na terenie biskupstwa chełmińskiego. Gród istniał najprawdopodobniej w XI wieku, na co wskazują wyniki badań wykopaliskowych prowadzonych w końcu lat 90. Polska nazwa wsi pochodzi od niemieckiego słowa „Mühle” oznaczającego młyn (o istnieniu młyna istnieją wzmianki z 1517 roku) mimo, że tradycja wskazuje na jego istnienie prawie dwa wieki wcześniej.  Grodzisko położone jest na krawędzi cypla wysoczyzny morenowej w otoczeniu stosunkowo głębokich dolin. Wały ziemne wznoszą się na około 20 m powyżej podstawę formy i 4-5 metrów powyżej poziomu majdanu. Grodzisko posiada wyraźnie stożkowaty kształt z głęboko położonym majdanem o niewielkiej powierzchni. Trzon grodziska został zniekształcony przez eksploatację głazów i kamieni, które wydobywali Niemcy w czasie II wojny światowej pod budowę pobliskiej drogi*. Badania archeologiczne wskazują, że pomimo swojej monumentalności i wielkości obiekt nie był intensywnie wykorzystywany osadniczo . Osada otwarta położona najpewniej była na wąskim cyplu na wschód od grodu (ryc.1) ** .


 Ryc. 1. Lokalizacja grodu na tle pruskiej mapy topograficznej Mestichblatter, w skali 1:25 000.

piątek, 17 maja 2013

Grodzisko "Chojno" - gród na wyspie?

Kilka słów na bazie literatury...

     Grodzisko położone jest w północnej części półwyspu wyodrębniającego się z linii brzegowej jeziora Chojno. Jezioro przejawia typowo rynnowy charakter, o długości ponad 2 km i szerokości ok. 450 m w północnej części wydłużone jest na linii N-S. Półwysep wznosi się ponad lustro wody na maksymalnie 6 metrów, łącząc się z lądem wąskim (ok. 100 m) przesmykiem wystającym ponad poziom wody na około 1 m (ryc.1). Grodzisko stanowi jednoczłonową formę o powierzchni ok. 2 000 m kwadratowych o wymiarach podstawy 65 - 40 metrów. Majdan o owalnym zarysie jest wyraźnie mniejszy (20 - 15 m) od podstawy i obniżony w stosunku do wałów 1 - 3 metry. Na podstawie znalezionej ceramiki (nieliczne okazy) funkcjonowanie grodu datuje się na II ćwierć XI i początek XII wieku. Na przełomie wieków podniósł się poziom wód w dorzeczu Lutryny, na co wskazują nagromadzenia pozostałości małży w obrębie cypla. Znalezisko to wskazuje to na długą stagnację wody, która przez jakiś czas uniemożliwiała funkcjonowanie osadnictwa na półwyspie (w średniowieczu zapewne wsypy). Brak źródeł pisanych dokumentujących istnienie grodu uniemożliwia przytoczenie bardziej szczegółowych informacji*.


Ryc. 1. Położenie grodziska na tle pruskiej mapy topograficznej Mestichblatt w skali 1:25 000 wzbogaconej o cieniowanie rzeźby terenu. Czerwony kwadrat wskazuje szczegółowy obszar modelu oraz wizualizacji (źródło: 2781-Wrotzk, Mestichblatter).

niedziela, 24 lutego 2013

Grodzisko "Bocieniec" - początki Górzna



Kilka słów na bazie literatury…

   Grodzisko leży we wschodniej części miasta w obrębie wysokiego zbocza między misami dwóch jezior – Górzeńskim na północy oraz Młyńskim na południu. Brak szczegółowych badań archeologicznych nie pozwala na dzień dzisiejszy odpowiedzieć kiedy powstał i jak wyglądał dany gród. Obecnie forma  ma owalny kształt i wznosi się około 30 metrów * powyżej dna rynny polodowcowej na zboczu której się znajduje. Wnioskując o czasie istnienia obiektu grodowego opierano się na okresie funkcjonowania sąsiednich ośrodków grodowych, tj. Starorypina i Skrwilna. Na tej podstawie sądzi się, że prawdopodobnie także gród w Górznie funkcjonował w okresie wczesnego średniowiecza, tj w IX wieku. 

* Mietz A., Pakulski J., 1989, Górzno - zarys dziejów, wyd. TTK, Toruń

Ryc. 1. Położenie grodziska na tle kompilacji pruskich map topograficznych Mestichblatter w skali 1:25 000, wzbogaconych o obraz cieniowanej rzeźby terenu. Czerwony kwadrat wskazuje położenie szczegółowego obszaru modelu oraz wizualizacji (źródło: 2883-Gorzberg, 2783-Radosk, 2784-Lautenburg, 2884-Adl. Brinsk).

piątek, 25 stycznia 2013

Grodzisko "Księte" - węzeł na szlaku handlowym

Kilka słów na bazie literatury...


   Badania sondażowe w obrębie grodziska prowadzone były przez  IAiE UMK w 1992 r., aczkolwiek do dziś brakuje opracowań tego stanowiska prezentowanych szerszej publice. Grodzisko zaliczane jest do wczesnośredniowiecznych i datowane wraz z 3 osadami na IX i pierwszą połowę X wieku. Ośrodek grodowy intensywnie się rozwijał w XI w., o czym świadczy wzrost liczby osad położonych wokół niego rozsianych na obszarze o powierzchni około 70 km kw. Księte zalicza się do jednego z głównych punktów osadniczych ziemi dobrzyńskiej w tym okresie - uważa się, że obszar ten posiadał mezoregionalną rangę osadniczą. Studia nad siecią osadniczą, wskazują, że wokół grodu w Księtem rozwijały się osady służebne, będące produkcyjnym i usługowym zapleczem załogi grodu z- godnie z modelem wczesnopiastowskim rozwoju osadnictwa. W XI wieku Księte znajdowało się prawdopodobnie na skrzyżowaniu dwóch dalekosiężnych szlaków handlowych. Pierwszy z nich biegł w układzie zachód-wschód od Kruszwicy przez Starorypin i w rejonie Księtego łączył się z drugim szlakiem biegnącym z Płocka, na północ w kierunku ziemi lubawskiej *.



Ryc. 1. Położenie grodziska na tle pruskiej mapy topograficznej Mestichblatt w skali 1:25 000 wzbogaconej o cieniowanie rzeźby terenu. Czerwony kwadrat wskazuje szczegółowy obszar modelu oraz wizualizacji (źródło: 2883-Gorzberg, Mestichblatt).

czwartek, 3 stycznia 2013

Grodzisko "Radoszki" - rycerskie włości

Kilka słów na bazie literatury...

   Źródła pisane po raz pierwszy wskazują na istnienie osady Radischkow (Radisko) na początku XV w. (1402 r.). Według nich diecezja chełmińska (kapituła chełmińska) nadała niejakiemu rycerzowi krzyżackiemu Klaukonowi Steinwegenowi na prawie chełmińskim 24 łany ziemi  wraz z możliwością wolnego rybołówstwa na położonym na północ od wsi Jeziorze Samińskim. Za owe prawa Klaukon zobowiązał się płacić czynsz rekognicyjny, czyli podatek na dowód uznania władzy Zakonu bądź książęcej oraz wystawić dwie służby zbrojne potrzebne prawdopodobnie do ochrony granic (przyp. autor). Do tego oto męża zapewne należał ów gródek rycerski funkcjonujący na miejscu dzisiejszego grodziska. Źródła pisane sugerują, że obiekt rycerski powstał po 1402 r. a następnie w 1414 r. po wojnie głodowej zabudowania gródka zostały spalone - potwierdzają to badania archeologiczne *.



   Badania archeologiczne przybliżają nam po części dawną zabudowę. Prace wykopaliskowe wskazują położenie śladów trzech zabudowań**:

  • budynku z kamienną ławą fundamentową w NE narożniku; prawdopodobnie była to budowla wieżowa, podpiwniczona (max. 120 cm) o drewnianych ścianach polepianych gliną; z tą budowlą związane są znalezione groty bełtów (3 sztk), grot oszczepu i wędzidło końskie
  • kuźni, o charakterze półziemianki o wymiarach 4 × 5  m, zbudowanej z drewna, wewnątrz której znaleziono m.in. nie wykorzystane do dalszej obróbki stopy żelaza
  •  budynku o charakterze mieszkalno-gospodarczym



Ryc. 1. Położenie grodziska na tle pruskiej mapy topograficznej Mestichblatt w skali 1:25 000 wzbogaconej o cieniowanie rzeźby terenu. Czerwony kwadrat wskazuje szczegółowy obszar modelu oraz wizualizacji (źródło: 2783-Radosk, Mestichblatt).


środa, 2 stycznia 2013

Grodzisko "Grążawy" - kasztelańska warownia w widłach rzek



Kilka słów na bazie literatury...

     Grodzisko położone jest w końcowej (brzeżnej) partii terasy rzecznej Drwęcy wyniesionej do około 5 metrów powyżej poziomu równiny zalewowej. Działalność rzeki przyczyniła się do wykształcenia quasi-półwyspowej (półpółwyspowej) formy rzeźby terenu, stwarzającej dogodne warunki do lokalizacji grodu. Najwyżej wyniesiona partia terenu zbudowana jest z piasków rzecznych terasy nadzalewowej (erozyjno-akumulacyjnej) przechodzącej w poniżej leżące osady mułkowo-piaszczyste przekryte torfami. 




Ryc. 1. Położenie grodziska na tle pruskiej mapy topograficznej Mestichblatt w skali 1:25 000 wzbogaconej o cieniowanie rzeźby terenu. Czerwony kwadrat wskazuje szczegółowy obszar modelu oraz wizualizacji (źródło: 2783-Radosk, Mestichblatt).